Có hai từ tưởng như đơn giản nhưng lại có thể theo trẻ suốt cuộc đời, đó là cảm ơn và xin lỗi. Dạy trẻ biết cảm ơn khi nhận được điều tốt đẹp và biết xin lỗi khi làm sai, đó không chỉ là dạy phép lịch sự, mà còn là dạy trẻ cách tôn trọng người khác và chịu trách nhiệm với hành động của mình.
“Cảm ơn” và “xin lỗi” – hai bài học đầu tiên về cách làm người
Một đứa trẻ biết nói lời “cảm ơn” là đứa trẻ hiểu rằng những điều mình nhận được không phải lúc nào cũng là điều hiển nhiên. Đằng sau một bữa cơm có công sức của cha mẹ; đằng sau một bài học có sự tận tâm của thầy cô; đằng sau một lần được giúp đỡ là biết bao thời gian và công sức của người khác.
Trong khi đó, “xin lỗi” dạy trẻ biết nhận trách nhiệm. Khi làm sai, thay vì đổ lỗi cho hoàn cảnh hay người khác, trẻ biết nhìn lại hành động của mình và tìm cách sửa chữa.
Hai lời nói ấy tuy ngắn nhưng chứa đựng hai phẩm chất rất quan trọng: lòng biết ơn và tinh thần trách nhiệm.
Một đứa trẻ học giỏi nhưng không biết cảm ơn, không biết xin lỗi sẽ khó trở thành một người được người khác tin tưởng. Ngược lại, một đứa trẻ biết trân trọng người khác, dám nhận lỗi và sửa lỗi sẽ có nền tảng nhân cách tốt đẹp để trưởng thành.
Nhận lỗi không làm chúng ta trở nên yếu đuối
Trong lịch sử Trung Hoa có câu chuyện nổi tiếng về Ngụy Trưng, một vị quan dưới thời Đường Thái Tông. Ông được biết đến là người thường xuyên thẳng thắn can gián Đường Thái Tông, kể cả khi những lời nói ấy có thể khiến Hoàng đế không vui.
Có lần, Ngụy Trưng chỉ ra sai lầm cho Đường Thái Tông. Đường Thái Tông nghe xong thì nói: “Khanh nghị luận việc trị quốc, quả thực đều đi thẳng vào vấn đề. Nếu triều đình không hết lòng tuân thủ chính lệnh thì dân chúng sẽ không biết nghe ai, quốc gia sao có thể trị vì được? Trẫm đã phạm sai lầm”.
Có thể thấy, người đứng đầu một đất nước cũng cần biết lắng nghe, biết cảm ơn người nói thật và biết thừa nhận khi mình mắc sai lầm. Điều đó không làm ông mất đi uy quyền; trái lại, chính thái độ ấy khiến người khác càng kính trọng ông hơn.
Đây cũng là bài học mà người lớn cần dạy cho trẻ: nói “xin lỗi” không khiến chúng ta yếu đuối và nói “cảm ơn” không khiến chúng ta thấp kém. Đó là biểu hiện của một người có văn hóa và biết tôn trọng người khác.
Đừng ép trẻ nói “cảm ơn”, “xin lỗi” một cách máy móc
Khi trẻ làm sai, thay vì quát mắng: “Mau xin lỗi đi!”, cha mẹ có thể bình tĩnh hỏi: “Con nghĩ việc con vừa làm có khiến bạn buồn không? Con có thể làm gì để sửa lỗi?”
Khi trẻ được ai đó giúp đỡ, thay vì chỉ nhắc: “Cảm ơn đi!”, cha mẹ có thể giải thích: “Bạn đã dành thời gian giúp con, con hãy cảm ơn bạn vì điều đó.”
Khi trẻ hiểu được lý do phía sau, “cảm ơn” và “xin lỗi” sẽ không còn là những câu nói đối phó.
Quan trọng hơn, người lớn phải làm gương cho trẻ. Nếu cha mẹ có thể nói “Ba/mẹ xin lỗi vì đã nóng giận” hoặc “Cảm ơn con đã giúp mẹ”, trẻ sẽ nhận ra rằng ngay cả người lớn cũng cần biết cảm ơn và xin lỗi.
Một lời cảm ơn có thể khiến người khác cảm thấy những việc tốt mình làm được trân trọng. Một lời xin lỗi chân thành có thể giúp hàn gắn một mối quan hệ. Vì thế, hai từ tưởng như đơn giản ấy có sức mạnh lớn hơn chúng ta nghĩ.
Lê Chân