Ngày nay cha mẹ cảm thấy quá tải, trẻ em cũng cảm thấy quá tải, ngày càng có nhiều trẻ bị lo âu, trầm cảm; vậy điều gì đã dẫn đến tình trạng này?

Bác Sĩ Joel Warsh kể rằng: “Vài tháng trước, một bé gái 13 tuổi đến phòng khám của tôi với tình trạng đau bụng mạn tính, đau đầu, ngủ kém và lo lắng liên tục. Mẹ em đã thử đủ mọi cách – loại bỏ gluten khỏi khẩu phần, điều chỉnh việc học, bổ sung thực phẩm chức năng – nhưng dường như không có gì giúp con gái bà bình tĩnh hơn.

Khi tôi hỏi một ngày điển hình của em diễn ra như thế nào, bức tranh hiện ra quen thuộc đến đau lòng. Em thức dậy trước 6 giờ sáng, vội vã đến trường cho tám tiếng học tập căng thẳng liên tục, sau đó chuyển thẳng sang các hoạt động ngoại khóa, rồi làm bài tập về nhà cho đến 9–10 giờ tối. Em sử dụng thiết bị điện tử cho đến sát giờ đi ngủ. Không có thời gian nghỉ ngơi thực sự, đúng hơn là chưa bao giờ có. Hệ thần kinh của em không được phép ‘thiết lập lại’. Cơ thể đang phát tín hiệu cầu cứu, nhưng chưa ai từng giúp em hiểu những tín hiệu đó.

Khi chúng tôi áp dụng một kế hoạch hỗ trợ đơn giản bao gồm: cải thiện vệ sinh giấc ngủ, giảm thời gian dùng màn hình, tăng vận động thể chất, cân bằng bữa ăn và dạy các kỹ thuật giúp cơ thể ổn định lại, các triệu chứng của em bắt đầu cải thiện chỉ sau vài tuần. Cơn đau bụng giảm dần, tâm trạng ổn định hơn, giấc ngủ sâu trở lại. Em bắt đầu cảm thấy mình ‘giống một con người’ trở lại.

Những câu chuyện như vậy ngày càng trở nên phổ biến một cách đáng buồn trong thực hành nhi khoa. Lo âu và trầm cảm đã trở thành những đặc điểm nổi bật của tuổi thơ thời hiện đại. Mười năm trước, việc một bác sĩ nhi khoa chẩn đoán lo âu lâm sàng ở trẻ em là điều hiếm gặp. Ngày nay, đó là công việc hàng tuần, thậm chí là hàng ngày của tôi. Cha mẹ cảm thấy quá tải. Trẻ em cũng cảm thấy quá tải. Các con số thống kê phản ánh đúng những gì các gia đình đã biết từ lâu.

Số ca trầm cảm được chẩn đoán ở thanh thiếu niên đã tăng hơn gấp đôi kể từ năm 2010. Các ca nhập viện nhi khoa vì ý nghĩ tự sát đã tăng mạnh trong thập kỷ qua.”

Cuộc khủng hoảng này không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Nó là hệ quả có thể dự đoán được của một nền văn hóa vốn không còn phù hợp với sự phát triển tự nhiên của trẻ em.

Dưới đây là 5 yếu tố chính mà bác Sĩ Joel Warsh chứng kiến mỗi ngày:

1. Căng thẳng mạn tính và lịch trình quá dày đặc

Trẻ em ngày nay sống như những “người lớn thu nhỏ”. Lịch của các em kín mít, không có thời gian trống. Não bộ không bao giờ được tắt.

Nghiên cứu cho thấy căng thẳng mạn tính làm thay đổi cấu trúc não đang phát triển, ảnh hưởng đến hồi hải mã, hạch hạnh nhân và vỏ não trước trán – những vùng điều hòa trí nhớ, cảm xúc và chức năng điều hành.

2. Thiếu ngủ

Hầu hết trẻ em và thanh thiếu niên đều thiếu ngủ, không chỉ một chút mà là thiếu hàng giờ. Tình trạng thiếu ngủ mạn tính này liên quan chặt chẽ đến bất ổn cảm xúc, tăng tỷ lệ lo âu và trầm cảm, các vấn đề hành vi và suy giảm khả năng điều hòa cảm xúc.

Nguyên nhân phần lớn đến từ lối sống hiện đại:

– Sử dụng màn hình vào ban đêm.

– Giờ học bắt đầu sớm.

– Môi trường kích thích quá mức, áp lực xã hội.

– Ánh sáng làm rối loạn melatonin.

– Thói quen sinh hoạt không ổn định và nhịp sống quá nhanh của tuổi thơ ngày nay.

Khi não trẻ không được ngủ đủ, “hệ thống phanh” cảm xúc của não không thể hoạt động như bình thường. Do đó, mọi thứ, từ cơn “ăn vạ”, cáu gắt cho đến lo âu, đều trở nên dữ dội hơn nhiều.

3. Sự bùng nổ của thời gian dùng màn hình

Tiếp xúc quá nhiều với màn hình, đặc biệt là mạng xã hội và nội dung nhịp độ nhanh, gây kích thích quá mức lên hệ thần kinh, làm rối loạn điều hòa dopamine, đồng thời làm gia tăng lo âu, so sánh bản thân và các triệu chứng trầm cảm.

Sự mới lạ liên tục của nội dung số tạo ra các “đỉnh” dopamine lặp đi lặp lại, khiến não luôn ở chế độ “tìm thêm”, khó lắng xuống, khó tập trung và khó cảm thấy thỏa mãn. Ánh sáng xanh báo hiệu cho não phải tỉnh táo, ức chế melatonin và giữ hệ thần kinh ở trạng thái hưng phấn cao mạn tính. 

Vì màn hình mang tính tương tác với các hoạt động lướt, thích, bình luận, hình ảnh thay đổi nhanh, não bộ phải học cách luôn chờ đợi thêm kích thích và không bao giờ thực sự tắt nguồn. Theo thời gian, sự kết hợp này khiến trẻ trở nên cảnh giác quá mức thay vì thư giãn, bình tĩnh hay tự điều hòa cảm xúc.

4. Thực phẩm chế biến sẵn và thiếu hụt vi chất

Sự gia tăng của thực phẩm siêu chế biến, phẩm màu nhân tạo, lượng đường cao, thiếu omega-3 và rối loạn hệ vi sinh đường ruột ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng và hành vi, bởi vì viêm ruột đồng nghĩa với viêm não. Trục ruột–não không phải là giả thuyết, nó là một trong những con đường được chứng minh rõ ràng nhất trong sinh học thần kinh nhi khoa.

Trẻ em ngày nay cũng thường thiếu magiê, kẽm, sắt, omega-3 và vitamin nhóm B. Tất cả đều cần thiết cho tâm trạng ổn định, hành vi bình tĩnh và quá trình sản xuất chất dẫn truyền thần kinh lành mạnh. Khi các chất này suy giảm, não bộ trở nên mong manh hơn: dễ cáu kỉnh, giảm tập trung, suy yếu điều hòa cảm xúc và tăng lo âu.

Chế độ ăn làm tăng đột ngột đường huyết tạo ra một vòng luẩn quẩn: đường huyết lên xuống làm kích hoạt cortisol, cortisol kích hoạt adrenaline, dẫn đến hành vi hỗn loạn rồi sụp đổ năng lượng.

Nói cách khác: Đường ruột mất cân bằng sẽ tạo ra một đứa trẻ mất cân bằng. Dinh dưỡng không phải là toàn bộ câu chuyện, nhưng là một trong những yếu tố gây rối loạn hành vi bị xem nhẹ nhất ở trẻ em hiện đại.

5. Vui chơi ngoài trời biến mất

Trẻ em ngày nay dành 90% thời gian ở trong nhà. Chơi tự do vốn là bộ điều hòa tự nhiên mạnh mẽ nhất của hệ thần kinh đã bị thay thế bằng học tập, hoạt động có cấu trúc và màn hình.

Sự cô đơn, ngay cả ở trẻ em, đã trở thành một yếu tố nguy cơ đối với sức khỏe tâm thần.